Verlos ons van onze empathie

Het beroemdste antwoord gaf hij in het boek Escape from Freedom. Daarin betoogt Fromm dat mensen in tijden van verwarring kiezen voor zekerheid boven vrijheid. Mensen verstarren als ze worden geconfronteerd met verwarrende keuzes, dacht hij. De nazi’s hadden het Duitse volk in slaap gesust met de schijnzekerheid van nostalgische sprookjes. Fantasieën over de terugkeer naar een niet-bestaand verleden hadden een geruststellende aantrekkingskracht gehad op een volk dat herstellende was van het trauma van de Eerste Wereldoorlog en de immobiliteit van de Grote Depressie. In zijn werk verklaarde Fromm de ontvankelijkheid van de Duitsers voor de boodschap van de nationaal-socialisten, maar dat was niet het hele verhaal. Er was ook een bepaald karaktertype nodig om zulke sprookjes geloofwaardigheid te verlenen.

Daarom nam Fromm de persoonlijkheid van Adolf Hitler onder de loep. Hij was niet de eerste. Tijdens de oorlog werden freudianen door de Amerikaanse spionagedienst ingehuurd om profielen van Hitler te schrijven. Net als zij concludeerde Fromm dat Hitler een narcist moest zijn geweest. Speciaal voor de Führer bedacht hij zelfs een geheel nieuwe diagnostische term: het kwaadaardig narcisme, malignant narcissism.‘Kwaadaardig narcisme’, schreef hij in 1964, ‘is de ernstigste vorm van pathologie. Het is de oorsprong van de meest wrede verwoestingsdrift en onmenselijkheid.’ De geschiedenis weerklonk in de diagnose. Link

Scroll to Top