Skip to content

Bèta

ASML

    De ingewikkeldste machine ter wereld, de ‘Twinscans’ staat in Veldhoven. Kolossale witte gevaartes zijn het, waarin ultraviolet licht als een purperen bliksemschicht door de ingewanden van het apparaat flitst. >>>

    Oud-ASML-directeur Wim Troost is één van de grondleggers van ASML. Hij weekte de lithografietechniek los bij Philips en zag van dichtbij hoe het bedrijf, met de nodige steun van de overheid, uitgroeide tot een reus. >>>

    De Nederlandse overheid reserveert een half miljard euro voor de ontwikkeling van een nieuwe chipindustrie: fotonica, halfgeleiders die zelf laserlicht creëren en geleiden. In de jaren tachtig profiteerde chipmachinefabrikant ASML van soortgelijke staatssteun. >>>

    Gaia – Welkom in het Novaceen

      De aarde en de atmosfeer en alle levende organismen die zich daar bevinden vormen samen een geheel dat zijn compositie reguleert zodat er leven op kan voortbestaan. Een superorganisme, noemt Lovelock dat. Door deze zelfregulering blijven onder meer de temperatuur van de lucht en de oceanen en de concentraties van gassen in de atmosfeer binnen een bepaalde bandbreedte, zodat de chemische en biologische kringlopen van levende organismen kunnen blijven bestaan – vergelijkbaar met de terugkoppelingssystemen in zijn radio. ‘Het is erg bijzonder: we hebben bijvoorbeeld zo’n laag gehalte aan koolstofdioxide in onze atmosfeer vergeleken met andere planeten. Waarom? Omdat dat nodig is om het leven in stand te houden, en zonder datzelfde leven zou het ook niet langer in stand worden gehouden. Met veel meer CO2 is het veel te heet voor levende wezens. >>>

      Ways of Being

        Achter alles in Ways of Being zit toch vooral het idee dat de wereld veel en veel complexer is dan ons alledaagse begrip ervan, veel buitengewoner dan dat alledaagse denken kan accepteren. En voor iemand die gezegend is met de tijd en de energie is het geweldig om je in zoveel verschillende dingen te verdiepen. Er is zoveel om op te duiken en te laten zien, niet alleen aan de buitenwereld maar ook aan andere disciplines van de zo vaak in silo’s opgesloten wetenschap. Een mooi voorbeeld is het werk van Monica Gagliano. Zij ontdekte ooit dat er planten zijn die over een geheugen beschikken. >>>

        NASA’s Webb

          First Images … The James Webb Space Telescope is the world’s premier space science observatory. Webb will solve mysteries in our solar system, look beyond to distant worlds around other stars, and probe the mysterious structures and origins of our universe and our place in it. Webb is an international program led by NASA with its partners, ESA -European Space Agency- and CSA -Canadian Space Agency-. >>>

          Now Fully Ready for Science. >>>

          James Webb Space Telescope. >>>

          13 Miljard jaar terug in de tijd. >>>

          Twee miljard sterren 

            De eerste sterrenkaart van Gaia werd in 2016 gepubliceerd. Die was nog niet nauwkeurig en bevatte slechts zo’n twee miljoen sterren. In 2018 kreeg de database een update. Die bestond toen uit gegevens over de bewegingen van 1,3 miljard sterren. In 2020 deelde ESA al een subset van de deze maandag geheel gepubliceerde derde dataset, die bijna twee miljard sterren groot is. >>>

            James Webb Space Telescope

              Ruimtetelescoop klapt metersgrote spiegel uit. NASA, James Webb Space Telescope.

              Na jarenlange vertragingen is de James Webb Space Telescope 25.12 succesvol gelanceerd. De NASA, de European Space Agency en de Canadian Space Agency werkten samen aan de nieuwe ruimtetelescoop, de grootste en krachtigste ooit, die vanaf Frans-Guyana werd gelanceerd. De telescoop moet zo’n vijf tot tien jaar meegaan. De James Webb volgt de Hubble Space Telescope op, die momenteel nog steeds in de ruimte is.

              De JWST moet onder meer voor het eerst ooit het ontstaan van de eerste sterren en sterrenstelsels waarnemen, zo’n dertien miljard jaar geleden. >>>

              Water is ouder dan de aarde

                Het water op aarde komt van kleine stofdeeltjes. Als een interstellaire wolk ineenstort en er een nieuwe ster ontstaat, komen de stofdeeltjes in een schijf terecht die er omheen draait. Ze groeien door de zwaartekracht aaneen. Stofjes worden kiezels, groeien uit tot rotsblokken, en uiteindelijk tot planeten. Die stofjes bestaan voor de helft uit water. Dat is het water van ons zonnestelsel. Probeer te beseffen wat dat inhoudt. De watermoleculen in je koffie zijn ouder dan de aarde en de zon. >>>

                Webb Space Telescope -JWST-

                  Met een vergulde spiegel van 6,5 meter, opgebouwd uit achttien hexagonale stukjes, lijkt de ruimtetelescoop net een gigantisch origamikunstwerk. Een kunstwerk dat zo’n dertig jaar duurde om te bouwen en dat een prijskaartje van bijna tien miljard euro heeft. JWST is de grootste en krachtigste ruimtetelescoop ooit en zal naar verwachting zo’n vijf tot tien jaar meegaan. De lancering markeert een nieuw tijdperk binnen de astronomie”, zegt Ewine van Dishoeck, astronoom aan de universiteit Leiden en al dertig jaar betrokken bij de ontwikkeling van JWST. „Met deze telescoop zullen we onder andere voor het eerst het ontstaan van de eerste sterren en sterrenstelsels zien, vlak na het begin van de tijd. >>>

                  De mens moet bewegen

                    Waarom vinden we trainen niet net zo leuk en lekker als gezellig samenzijn, als eten en seks? Waarom verzinnen we uitstel- en afstelredenen, ook al weten we donders goed dat het gezond is?

                    Harvard-hoogleraar Daniel Lieberman zoekt het antwoord op deze en andere beweegvragen in de menselijke evolutie. En hij deed veel onderzoek bij de steeds schaarser wordende jager-verzamelaars op deze wereld, die nog bijna zo leven als onze voorouders van honderdduizenden jaren geleden. Zoals die bewegen, daaraan is het mensenlichaam tijdens miljoenen jaren evolutie aangepast. Lieberman combineerde dat met het moderne biochemische en epidemiologische onderzoek over bewegen en gezondheid. En schreef er een boek over: Exercised – The Science of Physical Activity, Rest and Health.

                    Miljoenen jaren evolutie leverde een mensenlichaam op dat dramatisch verschilt van dat van onze naaste verwant in het dierenrijk, de chimpansee. De laatste gezamenlijke voorouders die mensen en chimpansees hadden, leefden in bomen. Zij hadden armen, benen, handen en voeten waarmee je kon klimmen, zoals chimps doen. Die benen en voeten zijn bij ons efficiënte loopledematen geworden. Heup, rug en nek ook. Het mensenlichaam is op tweebenig lopen ingesteld. De armen en schouders zijn geëvolueerd om te gooien en te dragen. De handen kunnen met gereedschap omgaan. >>>

                    Microsoft-cloud in Middenmeer

                      Het is sinds kort dat het Amerikaanse techbedrijf vreemde ogen toelaat binnen de Nederlandse datacenters. Er komen weleens audit-teams langs, om voor klanten te controleren of het datacenter aan alle eisen voldoet. Maar voor de buitenwereld moest jarenlang geheim blijven dat deze datacentra überhaupt van Microsoft waren.

                      Van die geheimzinnigheid heeft de techreus achteraf spijt. Maandagavond krijgen omwonenden voor het eerst tekst en uitleg over de uitbreidingsplannen en slepende vergunningenkwesties. Eigenlijk is dat zes jaar te laat, erkent Microsoft. Elsinga: Toen we hier in 2014 ons eerste datacenter bouwden zagen mensen opeens een groene doos in een weiland staan: zonder telefoonnummer en zonder deurbel. We moeten transparanter zijn. >>>

                      Giant turbines pushing the limits

                        Next year, Danish wind turbine manufacturer Vestas will put up a gargantuan prototype, a 15MW  wind turbine that will be powerful enough to provide electricity to roughly 13,000 homes. It will be the biggest such turbine in the world, though potentially not for long. Wind turbines just keep getting bigger – and it’s happening faster than almost anybody predicted. Chinese firm, MingYang, recently announced plans for an even more powerful device clocking in at 16MW, for example. Just four years ago, the maximum capacity of an offshore turbine was 8MW. >>>

                        Eise Eisinga

                          Eise Eisinga -1744-1828, Franeker- bouwde tussen 1774 en 1781 het zonnestelsel op schaal na.  Eisinga’s planetarium is het oudste nog werkende planetarium ter wereld, waar jaarlijks tienduizenden mensen uit binnen- en buitenland op af komen. Ook nu nog, bijna 250 jaar later, kan de actuele stand van de planeten afgelezen worden, maar ook zons- en maansverduisteringen. >>>

                          A dirty climate secret

                            The semiconductor industry has a problem. Demand is booming for silicon chips, which are embedded in everything from smartphones and televisions to wind turbines, but it comes at a big cost: a huge carbon footprint. The industry presents a paradox. Meeting global climate goals will, in part, rely on semiconductors. They’re integral to electric vehicles, solar arrays and wind turbines. But chip manufacturing also contributes to the climate crisis. It requires huge amounts of energy and water – a chip fabrication plant, or fab, can use millions of gallons of water a day – and creates hazardous waste. >>>

                            ZX Spectrum

                              Clive Sinclair, who invented the Sinclair ZX Spectrum, an early personal computer, died of cancer Thursday at age 81, his family confirmed. Sinclair was an inventor with an impressive list of electronic products to his name, some, like his pocket calculator, were quite successful, while others, like his Sinclair C5 “electric trike” vehicle, were decidedly not.

                              Born in England in 1940, Sinclair had a knack for creating gadgets. The Sinclair Executive “slimline” pocket calculator, released in 1972, sold well (likely in large part due to its low price ), and at one point was displayed at the Museum of Modern Art.>>>

                              The metaverse

                                Het idee is dat mensen in de toekomst niet meer via platte schermen online gaan, maar dat in virtual reality -VR- en augmented reality -AR- doen. Bij VR worden beelden voor de ogen geprojecteerd waardoor de gebruiker het gevoel heeft in een andere ruimte te zijn, bij AR worden digitale beelden op de echte wereld geprojecteerd. >>>

                                Buitenaards leven bonkt op de deur

                                  Hoe gaat de mensheid daarmee om? Over die vraag gaat de veelbekroonde trilogie ‘Het Drielichamenprobleem’ van de Chinese schrijver Liu Cixin. Michel Krielaars bespreekt zijn werk met Lucas Brouwers en Hendrik Spiering, van de podcast Onbehaarde Apen. >>>

                                  Een leven gewijd aan de zon

                                    Kees de Jager -1921-2021- astronoom Kees de Jager zag het als zijn plicht om wetenschap onder een groot publiek te verspreiden. „Een man met plezier in het leven.” >>>

                                    We zijn verdwaald in de kosmos

                                      Tussen de werkelijkheid die we dagelijks ervaren, schrijft Plets, de nanorealiteit van het allerkleinste en de kosmos, gaapt een ongekend gat. “Op de schaal van de kosmos gedraagt de natuur zich anders dan wij met onze vijf zintuigen en op onze schaal gewend zijn. Zowel massa als beweging vervormt de kneedbare ruimte en tijd, die je moet samenvoegen tot een ruimtetijd. Er bestaat geen absolute ruimte, geen absolute klok. Je kan van twee gebeurtenissen in de ruimtetijd niet objectief nagaan of ze gelijktijdig plaatsvinden.” >>>

                                      De ingewikkeldste machine ooit

                                        Ruim 400 ton zwaar en met een snelheid van 28.000 km/u draait het International Space Station -ISS- nu al twintig jaar zijn rondjes om de aarde, in slechts 93 minuten is hij rond. In totaal 240 astronauten uit 21 landen zijn tot nu toe te gast geweest in het duurste ding ter wereld – alleen al de bouwkosten bedroegen 150 miljard dollar. De bemanning bestond vooral vooral uit Russen en Amerikanen. Vanaf 2 november 2000 wordt het ISS permanent bewoond. Sinds de laatste uitbreiding in 2011 hebben de doorgaans zes aanwezige bemanningsleden de beschikking over een leef- en werkruimte ter grootte van een Boeing 747 – alles gewichtloos. Ter gelegenheid van dit jubileum publiceerde de Amerikaanse fotograaf Roland Miller in samenwerking met de Italiaanse ESA-astronaut Paolo Nespoli een fotoproject over het hightech interieur van deze meest ingewikkelde machine die de mensheid ooit gebouwd heeft. >>>

                                        Let op! Tesla weet alles van je

                                          Is het geen privacynachtmerrie, al die sensoren in je auto? De camera’s zijn beeldsensoren die op basis van algoritmes een signaal afgeven. Er wordt, zegt men, geen video bewaard of doorgegeven, alleen een waarde die de centrale computer in de auto als een vermoeidheids- of aandachtsmeting ‘meeweegt’ in berekeningen.

                                          Een uitzondering is Tesla. Amerikaanse consumentenorganisaties maken zich zorgen om de camera in de Model 3 en Model Y, die vanuit de spiegel de cabine in de gaten houden. Die camera staat standaard uit, maar Tesla kan desgevraagd videoclips opslaan, versturen en analyseren. Het gaat om camerabeelden in de cabine van de seconden net voordat een ongeluk plaatsvindt of het noodstopsysteem ingrijpt.

                                          BMW, dat in sommige modellen al een camera in het dashboard monteert, bewaart of deelt geen beelden. Alle beeldanalyse vindt plaats op de chip zelf, niets verlaat het voertuig, garandeert Martin Buchner, een BMW-specialist op het gebied van zelfrijdende auto’s. >>>

                                          Moleculaire machines

                                            Stel dat je een ‘aan-knop’ op moleculen kan zetten. Op een medicijn, bijvoorbeeld. Je slikt een pil, het medicijn reist via de bloedbaan door je hele lichaam, maar veroorzaakt nog nergens vervelende bijwerkingen. Pas als het medicijn bij het juiste orgaan aankomt, druk je op de knop, en begint het te werken.

                                            Het molecuul zou onder invloed van licht kunnen draaien, en zo het geneesmiddel in een werkzame toestand brengen. Een medicijn kan je verstoppen onder een beweegbaar onderdeel van een molecuul. Schijn met infrarood licht door het lichaam heen op de moleculaire machine, het onderdeel verschuift, het actieve deel van het medicijn komt tevoorschijn en kan nu werken. >>>

                                            Aliens Have Visited … Not Kidding

                                              Avi Loeb is no stranger to controversy. The prolific Harvard University astrophysicist has produced pioneering and provocative research on black holes, gamma-ray bursts, the early universe and other standard topics of his field. But for more than a decade he has also courted a more contentious subject—namely, space aliens, including how to find them. Until relatively recently, Loeb’s most high-profile work in that regard was his involvement with Breakthrough Starshot, a project funded by Silicon Valley billionaire Yuri Milner to send laser-boosted, gossamer-thin mirrorlike spacecraft called “light sails” on high-speed voyages to nearby stars. All that began to change in late 2017, however, when astronomers around the world scrambled to study an enigmatic interstellar visitor—the first ever seen—that briefly came within range of their telescopes. >>>

                                              Rover on Mars

                                                NASA landed a new robotic rover on Mars on Thursday, its most ambitious effort in decades to directly study whether there was ever life on the red planet. While the agency has landed other missions on Mars, the $2.7 billion robotic explorer named Perseverance carries a sophisticated set of scientific tools that will bring advanced capabilities to the search for life beyond our planet.

                                                Perseverance was the third robotic visitor from Earth to arrive at the red planet this month. Last week, two other spacecraft, Hope from the United Arab Emirates and Tianwen-1 from China, entered orbit around Mars.

                                                But NASA’s spacecraft did not go into orbit first. Instead it zipped along a direct path to the surface.

                                                At 3:48 p.m. Eastern time, controllers at the mission operations center at NASA’s Jet Propulsion Laboratory near Pasadena, Calif., received word from Perseverance that it had entered the top of the Martian atmosphere at a speed of more than 12,000 miles per hour. The spacecraft was beginning the landing maneuvers that would bring it to a soft stop in just seven anxiety-drenched minutes. >>>

                                                Wie wint de race om de superbatterij?

                                                  We worden steeds beter in het opwekken van groene energie. Naar verwachting draait Nederland in 2030 voor 75 procent op zonne- en windenergie. Maar duurzame energie heeft op dit moment één achilleshiel: er is geen constante toevoer. De zon schijnt niet ’s nachts, en soms is het windstil. Juist als we veel energie nodig hebben, zoals in de winter, leveren deze bronnen onvoldoende aan het energienet. Om Nederland in deze periodes toch van energie te voorzien, draaien de vervuilende kolen- en gascentrales op volle toeren. Hoe maken we ons voorgoed los van deze fossiele bronnen?
                                                   
                                                  Opslag-technologieën zijn de ‘heilige graal’ om de energietransitie goed te laten verlopen. En er valt nog bakken geld mee te verdienen ook. Daarom is er een race begonnen naar ‘de superbatterij’. De markt ligt wagenwijd open: in de hele wereld zijn opslagcowboys en batterijpioniers op zoek naar de meest efficiënte technieken om duurzame energie op te slaan. Daarbij is er niet één perfecte manier: uiteindelijk zullen verschillende technieken een stabiel en productief energiesysteem moeten opleveren. We zetten daarom een aantal veelbelovende initiatieven voor je op een rijtje. >>>

                                                  Aliens Must Be Out There

                                                    In a dazzling new book, “Extraterrestrial: The First Sign of Intelligent Life Beyond Earth,” the astrophysicist Avi Loeb offers a forceful rejoinder to Fermi. Loeb, a professor at Harvard, argues that the absence of evidence regarding life elsewhere is not evidence of its absence. What if the reason we haven’t come across life beyond Earth is the same reason I can never find my keys when I’m in a hurry — not because they don’t exist but because I did a slapdash job looking for them?

                                                    “The search for extraterrestrial life has never been more than an oddity to the vast majority of scientists,” Loeb writes. To “them, it is a subject worthy of, at best, glancing interest and at worst, outright derision.”

                                                    That attitude may be changing. In the past few years there has been a flurry of new interest in the search for aliens. Tech billionaires are funding novel efforts to scan the heavens for evidence of life, and after decades of giving the field short shrift, NASA recently joined the search.

                                                    Still, Loeb argues, we are not looking hard enough. Other areas of physics, especially abstruse mathematical concepts like supersymmetry, are showered with funding and academic respect, while one of the most profound questions humanity has ever pondered — Are we alone? — lingers largely on the sidelines. >>>

                                                    What if the Universe has no end

                                                      Perhaps the Big Bang was more of a “Big Bounce”, a turning point in an ongoing cycle of contraction and expansion.

                                                      “I have to confess, I never liked inflation from the beginning,” says Neil Turok, the former director of the Perimeter Institute for Theoretical Physics in Waterloo, Canada. 

                                                      “The inflationary paradigm has failed,” adds Paul Steinhardt, Albert Einstein professor in science at Princeton University, and proponent of a “Big Bounce” model.

                                                      “I always regarded inflation as a very artificial theory,” says Roger Penrose, emeritus Rouse Ball professor of mathematics at Oxford University. “The main reason that it didn’t die at birth is that it was the only thing people could think of to explain what they call the ‘scale invariance of the Cosmic Microwave Background temperature fluctuations’.”

                                                      The Cosmic Microwave Background (or “CMB”) has been a fundamental factor in every model of the Universe since it was first observed in 1965. It’s a faint, ambient radiation found everywhere in the observable Universe that dates back to that moment when the Universe first became transparent to radiation.

                                                      The CMB is a major source of information about what the early Universe looked like. It is also a tantalising mystery for physicists. In every direction scientists point a radio telescope, the CMB looks the same, even in regions that seemingly could never have interacted with one another at any point in the history of a 13.8 billion-year- old universe. >>>

                                                      Plastic is briljant

                                                        Eigenlijk is ‘plastic’ een foutieve benaming, want dat verwijst niet zozeer naar het materiaal, maar naar één specifieke eigenschap ervan: het is plastisch. Verhitten maakt het vloeibaar en vervolgens kun je het vormen in een mal. Er zijn veel meer materialen waar dat voor opgaat – glas, ijzer, brons, – maar alleen plastic heeft die eigenschap tot kenmerk verheven. Het woord is synoniem komen te staan voor het materiaal kunststof – een verzameling synthetische 

                                                        Het verhaal van het eerste plastic begint simpel genoeg: met een biljartbal. De van oorsprong Ierse sterbiljarter Michael Phelan looft in 1863 in Amerika een bedrag uit van 10.000 dollar – – aan de uitvinder die met een alternatief voor ivoor weet te komen. Dat is waar biljartballen tot dan toe van gemaakt worden, en aangezien het spelletje steeds populairder wordt, zouden olifanten het niet overleven als er 

                                                        Je kijk op de dood bepaalt je levenshouding

                                                          “Het heeft nog lang geduurd, maar ik twijfel er niet meer aan dat het bewustzijn géén product is van de hersenen.

                                                          “Ik vergelijk het eindeloze bewustzijn met de cloud. Daarin zitten meer dan een miljard websites en filmpjes. Je kunt ze op je computer op elke plek in de wereld ontvangen, maar ze worden niet door dat apparaat geproduceerd, dat maakt alleen de ontvangst mogelijk. Als vergelijking: de hersenen en het lichaam maken de ontvangst van een gedeelte van dat eindeloze bewustzijn mogelijk, maar het wordt niet door de hersenen geproduceerd.”

                                                          Een bijna-doodervaring is altijd een transformatieve ervaring, zegt Van Lommel. Over twee minuten hartstilstand kunnen mensen een week lang praten, merkte hij tijdens de gesprekken die hij voerde. “Het verandert het leven echt ingrijpend. Ze verliezen hun angst voor de dood, want dood blijkt een andere vorm van leven te zijn en ze hebben de zekerheid dat de essentie van henzelf doorgaat. Ze voelden zich gelukkig en volledig en krijgen een nieuw inzicht in wat werkelijk belangrijk is in het leven: onvoorwaardelijke liefde, acceptatie en empathie, in de eerste plaats naar zichzelf. De acceptatie van je eigen schaduwkanten. Onvoorwaardelijke liefde en compassie naar de ander, de natuur en de aarde. Iedereen beschrijft dan het intense gevoel dat ze meekrijgen van diepe verbinding met alles en iedereen. Dat alles wat je denkt en doet invloed heeft en weer terugkomt bij jezelf.

                                                          “Het woord individu betekent ­letterlijk ‘niet gedeeld’. We zijn dus één. Wij zijn dat woord verkeerd gaan gebruiken, als afgescheiden van elkaar. >>>

                                                          Drie grote vragen

                                                            Door steeds preciezere onderzoeken ontstaan scheuren in het begrip van de kosmos op de allergrootste schaal. Staat de kosmologie aan de vooravond van een crisis? Het is een duizelingwekkend idee. Het reusachtige, vermoedelijk letterlijk oneindige heelal waarin we leven kun je vangen in een wiskundig model waarin je slechts zes –of zeven, afhankelijk van wie je het vraagt– dingen vrij kunt kiezen. Draai die spreekwoordelijke knoppen in de juiste stand en het resultaat lijkt, op grote schaal, althans, als twee druppels water op het heelal zoals we dat kennen.

                                                            Een plek tjokvol kolkende sterrenstelsels, talloze verre werelden, zwierige gaswolken en, ergens in een betekenisloze uithoek, deinend door de kosmos op deze betoverend blauwe knikker: wij. De mensheid. Link

                                                            Other dimensions

                                                              Theoretical physicists point to the idea that there are other dimensions out there, beyond what we can see. And there could be loads of them, as Melissa Hogenboom explains. Link

                                                              Most detailed 3D map yet of Milky Way

                                                                Astronomers have unveiled the most precise 3D map yet of the Milky Way, an achievement that promises to shed fresh light on the workings of the galaxy and the mysteries of the broader universe. The vast electronic atlas was compiled from data gathered by the European Space Agency’s Gaia observatory which has been scanning the heavens since it blasted off in 2013 from Kourou in French Guiana.

                                                                The map contains enough detail for astronomers to measure the acceleration of the solar system and calculate the mass of the galaxy. These in turn will provide clues as to how the solar system formed and the rate at which the universe has expanded since the dawn of time.

                                                                Nicholas Walton, a member of the ESA Gaia science team at the Institute of Astronomy in Cambridge, compared the effort to filling in the blanks on ancient maps that marked unknown regions with the assertion that “here be dragons”. “What we’re really doing here is getting a very detailed map of the local universe that’s in three dimensions for stars out to a few hundred light years,” he said. Link

                                                                How modern mathematics emerged

                                                                  The House of Wisdom sounds a bit like make believe: no trace remains of this ancient library, destroyed in the 13th Century, so we cannot be sure exactly where it was located or what it looked like.

                                                                  But this prestigious academy was in fact a major intellectual powerhouse in Baghdad during the Islamic Golden Age, and the birthplace of mathematical concepts as transformative as the common zero and our modern-day “Arabic” numerals.

                                                                  Founded as a private collection for caliph Harun Al-Rashid in the late 8th Century then converted to a public academy some 30 years later, the House of Wisdom appears to have pulled scientists from all over the world towards Baghdad, drawn as they were by the city’s vibrant intellectual curiosity and freedom of expression (Muslim, Jewish and Christian scholars were all allowed to study there).

                                                                  An archive as formidable in size as the present-day British Library in London or the Bibliothèque Nationale of Paris, the House of Wisdom eventually became an unrivalled centre for the study of humanities and sciences, including mathematics, astronomy, medicine, chemistry, geography, philosophy, literature and the arts – as well as some more dubious subjects such as alchemy and astrology.

                                                                  The House of Wisdom was destroyed in the Mongol Siege of Baghdad in 1258 (according to legend, so many manuscripts were tossed into the River Tigris that its waters turned black from ink), but the discoveries made there introduced a powerful, abstract mathematical language that would later be adopted by the Islamic empire, Europe, and ultimately, the entire world. Link

                                                                  Schimmels

                                                                    Filmmaker en regisseur Louie Schwartzberg is een expert in time-lapsefotografie en alleen al zijn versnelde opnames van opkomende paddenstoelen maken de film de moeite. We zien nestzwammen vol eitjes die langzaam opengaan, een stinkzwam bekend als ‘gesluierde dame’ die een delicate structuur ontvouwt alsof ze een kanten sjaal groeit vanuit haar hoed. Bedauwdruppelde witte bollen schieten uit de grond omhoog en amber-goudgele knopjes op steeltjes zijn in een race naar de zon (oranje plaatjeszwammen). Maar lang niet alle schimmels hebben paddenstoelen. Volgens Stamets zijn er anderhalf tot twee miljoen schimmelsoorten en slechts 10 procent maakt zich kenbaar boven de grond. De paddenstoel is vergelijkbaar met de appel aan een appelboom – de rest van het schimmelorganisme bestaat uit lange draden die zich eindeloos vertakken. Deze massa aan vertakte draden heet de zwamvlok of het mycelium: een ongelofelijk groot netwerk van schimmeldraden, meestal ondergronds, soms bovengronds.

                                                                    Het zijn deze draden die dode organismen ontbinden, en zo voedingsstoffen terugbrengen in de kringloop. Zonder schimmels verstikt de aarde in een dikke laag organische materie. ‘Daarmee staan fungi altijd aan het einde der dingen, maar ook aan het prille begin’, oreert de opgewekte stem van in Fantastic Fungi.

                                                                    Verrassender is dat dit schimmelnetwerk functioneert als een internet voor bomen, het ‘Wood Wide Web’. Schimmeldraden verbinden alle wortels van alle bomen met elkaar, ongeacht hun soort. De oudste bomen –moederbomen – hebben de meeste wortels en dus ook de meeste schimmelconnecties met andere bomen.  Aldus communiceren moederbomen met kindbomen. Ze delen zelfs voedingstoffen. Bomen ‘weten’ wanneer er plagen op komst zijn, wisselen informatie uit en verdedigen Sterke bomen ondersteunen zwakkere. Schimmels zijn de infrastructuur van dit alles.  Dat maakt schimmels ook een oplossing voor klimaatverandering. Planten zetten koolstofdioxide om in koolstof voor hun bladeren en stammen Maar 70 procent van die koolstof belandt uiteindelijk ondergronds, wanneer het met schimmel wordt uitgeruild voor voedingsstoffen via de wortels. Is de koolstof eenmaal geabsorbeerd door de schimmels, dan kan het duizenden jaren ondergronds blijven. Link

                                                                    Neutrino-experiment

                                                                      De zon verlicht en verwarmt de aarde. Dat is te danken aan de kernfusieprocessen die zich in het hart van deze ster afspelen. Als de talloze waterstofkernen daar versmelten tot helium, komen gigantische hoeveelheden energie vrij die uiteindelijk het zonsoppervlak verlaten als warmte en licht. Tijdens een krappe 1 procent van de fusieprocessen worden bovendien zwaardere elementen zoals koolstof, stikstof en zuurstof gevormd, schrijven fysici van het Borexino-experiment deze week in Nature. Daarmee bevestigen ze wat theoretisch al werd verwacht, en bieden ze bovendien een handvat om het versluierde binnenste van de zon in meer detail te bestuderen.

                                                                      De fysici gebruikten neutrino’s als boodschappers van de informatie uit het hart van de zon. Dat lijkt paradoxaal, want van alle fundamentele bouwsteentjes van de kosmos zijn neutrino’s de meest ongrijpbare. Sterker, nagenoeg alle neutrino’s jakkeren met bijna de lichtsnelheid dwars door sterren als de zon en planeten als de aarde heen – en dus ook door detectoren op die aarde.

                                                                      Hun gebrek aan eigenschappen is daarvoor verantwoordelijk. Doordat ze geen elektrische lading dragen, zijn neutrino’s immuun voor de elektromagnetische kracht die elektronen en atoomkernen tot atomen smeedt. Al even ongevoelig zijn ze voor de sterke kracht die de bouwstenen van atoomkernen, quarks, onafscheidelijk maakt. En omdat neutrino’s amper massa hebben, krijgt ook de zwaartekracht er nauwelijks vat op. Zo blijft er maar één mechanisme over waarbij neutrino’s wél meedoen: de zwakke wisselwerking die een rol speelt bij kernfusie en radioactief verval. Maar het vergt engelengeduld en reusachtige, met vele tonnen vloeistof gevulde detectoren om neutrino’s via die zwakke wisselwerking te pakken te krijgen. Link