Samenleving

Het land wordt kapot geregeerd

In de uitvoering van beleid komt pas echt aan het licht hoe competent het bestuur is, afgemeten aan de normen van integriteit, inhoudelijke kennis en verantwoordelijkheidsbesef. De oorzaak van de klachten over falende publieke dienstverlening moeten gezocht worden in het fenomeen van de bedrijfsmatige overheid. Managers met hun eigen normenpatroon bepalen sterker dan vroeger de gang van zaken op de werkvloer, niet de ambtenaren die oog in oog met de burgers staan en weten wat hun noden zijn. De zeggenschap over de uitvoering van beleid is, met andere woorden, verschoven naar degenen met verstand van procesmanagement, controlemethodes en prestatiemetingen. Het normatief universum is dus dat van de kostenefficiency, niet dat van de dienstbaarheid.

De toeslagenaffaire is geen incident, maar een symptoom van een falende en dwalende rechtsorde, waarin de wetgever de wil om daadkrachtig beleid te voeren zo sterk laat prevaleren dat hij het recht uit het oog verliest. In dit geval voelde de Belastingdienst zich door de wet tegen fraude met de kinderopvangtoeslag gelegitimeerd om duizenden mensen zonder sluitend bewijs van malversaties te beschuldigen en financieel kaal te plukken.

Bij de volksvertegenwoordiging heerst onvoldoende het besef dat wetgeven ook het vormgeven van recht betekent. Aharon Barak schrijft In The Judge in a Democracy over ‘het normatieve universum van een democratie’: normen als goede trouw, rechtvaardigheid, redelijkheid, mensenrechten, die je in wetgeving moet kunnen terugvinden. >>>

Gronings goud

Op 29 maart 2018 staat voor de camera van Nieuwsuur staat de minister van economische zaken. Zijn zwarte stift piept over het papier van de flip-over. Met een paar steekwoorden en getalletjes legt Eric Wiebes aan Nederland uit hoe hij de gaskraan dicht zal draaien. Er zijn weken van intensief overleg met zijn collega’s in het kabinet aan voorafgegaan. Hij heeft hen ervan moeten overtuigen dat het geen doen meer is. De wijze waarop opeenvolgende kabinetten met de veiligheid van de Groningers hebben gesold, is ontluisterend. Het Groningse vertrouwen is zwaar geschonden. >>>

De Boerenrepubliek

Boeren hebben rechten en burgers plichten, “we wonen in een Boerenrepubliek”. Landbouw is sinds de jaren zestig overwegend in christelijke handen. Maar socialisten drukten en drukken een grote stempel: van Sicco Mansholt – minister van 1945 tot 1958 en Europees commissaris van 1958 tot 1973 – tot Europees vicevoorzitter Frans Timmermans -‘biologische landbouw’-. En recent ook door BNNVARA met een Zembla over De uitgeputte bodem; en nu in een vierdelige serie >>>

Een stalinistische cultuur

Alfred Kleinknecht zag zijn collega’s op de voorste rij al wel onrustig heen en weer wippen. Hij was de rest van de dag druk met gasten die over waren uit Duitsland en dus was hem de omvang van de commotie ontgaan. Zijn inaugurale rede van die middag van 26 september 1994 op de Vrije Universiteit in Amsterdam haalde het Achtuurjournaal en de opening van de grote kranten. Academici dromen van een aandacht van die proporties, maar dit was niet hoe Kleinknecht het zich had voorgesteld: de toon was op z’n zachtst gezegd niet positief. Frank van Empel schreef in NRC Handelsblad: ‘Is Kleinknecht een nit wit of zijn politici bang?’ De professor was na deze toespraak volgens de journalist in Den Haag tot ‘persona non grata’ verklaard. ‘De hele top van Nederland viel over Kleinknecht heen.’ 

Dat bleek. Toenmalig minister van Sociale Zaken Ad Melkert (PVDA) noemde zijn ideeën ‘desastreus’, president van De Nederlandsche Bank Wim Duisenberg sneerde dat ‘Kleinknecht nog lang geen grootmeester is’, oud-minister van Sociale Zaken Bert de Vries wilde er geen woorden aan vuil maken, dat zou ‘te veel eer’ zijn voor Kleinknecht. VNO-voorzitter Alexander Rinnooy Kan was als enige wel bereid het debat aan te gaan met Kleinknecht, maar hij werd op het laatste moment teruggefloten door zijn bestuur. >>>

Land van genoegzaamheid

Ongekend onrecht. De Nationale Ombudsman noemde de toeslagenaffaire ‘het ergste overheidsfalen dat ik ooit heb gezien’. Hoe is dat mogelijk in een land waar het een algemene wijsheid is dat onze overheid tot de beste van de wereld hoort?

Waar alle affaires en schandalen niet toe leidden, lijkt wel in gang te worden gezet door het coronavirus: het besef dat Nederland een probleem heeft met zijn overheid. ‘Wie meende dat de Nederlandse overheid zichzelf voorbeeldig heeft georganiseerd, is onderhand wel van die illusie beroofd’, opende de Volkskrant bijvoorbeeld onlangs de zaterdagkrant, onder de kop ‘Land van misplaatste zelfgenoegzaamheid zakt voor elke stresstest’. >>>

Lale Gül

Het is heel erg hypocriet als je jezelf wel als slachtoffer ziet van ongelijkheid, maar je geen solidariteit kunt opbrengen voor een vrouw die met ongelijkheid te maken heeft en het is nogal ironisch dat de reacties uit de Turks-islamitische gemeenschap het verhaal van Lale Gül grotendeels bevestigen. >>>

Interview met Lale: over de onvrijheden van Turks-Nederlandse vrouwen | Buitenhof >>>

Klasse is alles bepalend

Bij het naderen van de verkiezingen is het leerzaam nog eens het essay van Anouk Kootstra te lezen dat begint met een zin over een courgette. „Mijn eerste courgette at ik in september 2005”, zo begint het essay ‘Een jas die past’. De auteur, gepromoveerd politicoloog, kreeg er in 2020 de Joost Zwagerman Essayprijs voor.

Het stuk gaat over klasse. Dat is een onderwerp waarover in Nederland weinig wordt gesproken, althans niet op een emotioneel nuchtere manier, en het is dus wel eens prettig een onbevangen verslag te lezen. Kootstra beschrijft hoe ze als net aangekomen student, afkomstig uit een laagopgeleid milieu, bij studiegenoten gaat eten. „Er werd pasta gekookt en behalve de courgette waren ook de penne, pesto en parmezaanse kaas nieuw.”

Van daaruit verandert de wereld van de studente snel. Ze krijgt minder behoefte aan suiker en zout. Ze ontdekt wat de dominante cultuur van de hogeropgeleiden voorschrijft op het gebied van kleding, vakantiebestemmingen, taalgebruik, woninginrichting, keuze voor voornamen. >>>

Krimp verslaat de Grote Depressie én de kredietcrisis

Het is een even gedenkwaardig als naargeestig rijtje: in 1931, in het beginstadium van de Grote Depressie, kromp de Nederlandse economie met 3,6 procent. Dat record in vredestijd hield bijna tachtig jaar stand, tot de kredietcrisis er een eind aan maakte. In 2009 kromp de economie met liefst 3,7 procent. Voor ondernemers leek het toen alsof de bedrijvigheid tegen een muur tot stilstand was gekomen. Elf jaar later is dat record opnieuw aan diggelen. De coronacrisis heeft geleid tot een economische krimp van 3,8 procent in 2020, berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dinsdag.

De eerste calculaties over het gehele economische jaar laten een ravage zien. De toegevoegde waarde – wat er verdiend wordt – in de verschillende bedrijfstakken heeft een ongekende klap gekregen door het virus, het gedrag van mensen en de maatregelen die zijn genomen. Handel, energie, landbouw en vastgoed wisten er nog een klein plusje uit te persen. Maar in de horeca werd ruim 40 procent minder verdiend dan in 2019. De culturele en recreatieve sector moest het met een kwart minder doen. Vervoer leverde een zesde minder op. Zelfs de gezondheidszorg kreeg een klap. De coronazorg was, en is, ongekend intensief. Maar het uitstel van afspraken en behandelingen voor andere aandoeningen zorgde alsnog voor een daling van de productie met ruim 5 procent. >>>

Het neoliberalisme leidt tot een stuurloze samenleving

Iemand die door omstandigheden gedwongen wordt om in die mooie, creatieve ruimte van haar te verblijven wordt namelijk als dat lang genoeg voortduurt hartstikke gestoord. Iedere therapeut weet: creativiteit en reflectie hebben zeer duistere schaduwzijden in de vorm van waandenken en obsessies. Misschien moet je zeggen: het kunnen genieten van je eenzaamheid is een voorrecht, een privilege. Slobs boek is een prachtige ode aan het alleen-zijn, maar het geeft ons niet het nodige gereedschap om na te denken over de vervreemding die hoort bij eenzaamheid.

Noreena Hertz geeft ons dat gereedschap. Zij is als hoogleraar economie verbonden aan University College London. In haar De eenzame eeuw wijst zij naar de structurele veranderingen die hebben geleid tot onze vereenzamende samenlevingen. Hertz benadert het onderwerp door een veelzijdige bril. Ik weet niet precies hoe je haar boek zou moeten classificeren: historisch-sociologisch-filosofisch? Interdisciplinair, in elk geval. >>>

Beleggers kopen nu en masse de EUro

De euro is in opmars als reservemunt, naast de dollar en de Chinese renminbi. Internationale centrale banken staan in de rij om de groeiende hoeveelheid EU-schuld op te kopen, merkt de Nederlander Kalin Anev Janse van het Europese noodfonds ESM. Grote beleggers zien dat Europa werkt.

Het is een onwaarschijnlijke winnaar van de coronacrisis: de euro. De gemeenschappelijke Europese munt heeft de grootste recessie sinds de Tweede Wereldoorlog niet alleen overleefd, maar lijkt er ook sterker uit te komen.

In elk geval is er grote vraag van internationale beleggers naar obligaties in euro’s. „En masse kopen ze nu de euro”, zegt Kalin Anev Janse in een videogesprek. De Nederlander (38) is financieel directeur van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), een noodfonds met een nog beschikbare leencapaciteit van 410 miljard euro, dat onder meer Griekenland en Spanje door de eurocrisis heen hielp. >>>

De stad is een grandioze uitvinding

In veertien stadsgeschiedenissen – van het Mesopotamische Uruk tot het Nigeriaanse Lagos – snijdt de Britse historicus Ben Wilson veel thema’s aan, zoals badcultuur, prostitutie, horeca, maar bovenal de stedeling.

Toen de Russische oorlogscorrespondent Vasili Grossman op 17 januari 1945 met het Rode Leger aankwam in Warschau moest hij een flink stuk klimmen. ‘Voor het eerst in mijn leven’, zei hij ‘ben ik via een brandladder een stad binnengekomen’. De nazi’s hadden de Poolse hoofdstad vrijwel met de grond gelijk gemaakt. Voor de oorlog al hadden ze plannen om van Warschau een modelstad te maken voor 130.000 arische Duitsers, met ‘middeleeuwse’ houtskeletbouwhuizen en smalle straatjes in een uitgestrekt parklandschap. Nadat de inwoners op 1 augustus 1944 in opstand kwamen, besloten de nazi’s Warschau inderdaad van de kaart te vegen. In januari 1945 was 93 procent van de stad verdwenen. Ook Duitse steden hadden het zwaar te verduren in de Tweede Wereldoorlog – de Britse luchtmaarschalk Arthur Harris geloofde dat hij het moreel van de burgerbevolking kon breken middels tapijtbombardementen. Hamburg werd voor 61 procent verwoest. Maar de stad krabbelde al snel weer op. ‘Het apocalyptische stadslandschap van Hamburg was voor verkenningsvliegtuigen duidelijk waarneembaar, maar op de grond heerste er in de stad, ongezien, een grote bedrijvigheid’, schrijft de Britse historicus Ben Wilson in Metropolis. >>>

Amerika’s laatste kans

In 1933, toen Franklin Delano Roosevelt werd beëdigd als president van de Verenigde Staten, vroeg hij in zijn inaugurele rede om een mandaat ‘om oorlog te voeren tegen de crisis, zo groot als de macht die me zou worden gegeven als we zouden zijn binnengevallen door een buitenlandse vijand’. In ruil voor verregaande uitvoerende macht beloofde ‘FDR’ een ‘New Deal voor het Amerikaanse volk’. Die woorden waren het startschot voor honderd dagen waarin een golf van nieuw beleid en investeringen Amerika uit de Grote Depressie trok, economie en staat transformeerde en, zo concludeert de journalist Jonathan Alter die in 2006 The Defining Moment: FDR’s First 100 Days schreef, waarschijnlijk ook de democratie redde. De New Deal was een antwoord op de verleiding van totalitaire ideologieën die wortel schoten in verarmde democratieën in de jaren dertig. Roosevelt stelde de liberale staat veilig door te laten zien dat die kon functioneren in crisistijd.

Behalve een opgekrabbeld Amerika liet de New Deal nog iets na. Sindsdien gelden ‘de eerste honderd dagen’ als de meetlat voor iedere nieuwe Amerikaanse president. In die korte periode, waarin de gunstige combinatie van de gedrevenheid van een nieuwkomer, het voordeel van de twijfel en de afwezigheid van naderende verkiezingen het stevigst is, moet het gebeuren. Joe Biden, met bijna een halve eeuw aan Washington-ervaring op zak, beseft dit, zo blijkt uit zijn expliciete referenties aan de honderd-dagen-horizon. >>>

Kamer moet eindelijk eens in de spiegel kijken

Door de pet van controleur van het bestuur op te zetten wordt de rol van medewetgever naar de achtergrond geschoven. Als een volksvertegenwoordiger op die medeverantwoordelijkheid wordt gewezen, wordt de aandacht vaak verschoven naar de lacunes in de informatievoorziening van de zijde van het kabinet in de fase van het onderzoek. „Nederland is ziek”, roept een Kamerlid van een partij die steeds tegen elke verzachting van de strenge antifraude wetgeving heeft gestemd. Het is maar een voorbeeld. De grens met hypocrisie wordt zo wel erg dun. Hoofdconclusie van de PoK is dat niet één maar alle drie de staatsmachten „reden hebben om in de spiegel te kijken”. Wat komt daarvan terecht? >>>

How to function in times of uncertainty

Your brain hates uncertainty. But the good news is that you can do something to get to the other side of ambiguity -at least for a little while-.

This has been a year marred by deep and all-encompassing uncertainty. More than three-quarters of a year into a global pandemic, none of us can be sure when – or if – life will go back to normal. We don’t know how, or whether, the world’s economy will bounce back. And in the United States, after one of the most bitter political contests in memory, we’re not entirely sure who’s been elected president.

In short, there’s very little we can be certain about, and that can feed a lot of fear. The brain, after all, is designed to react negatively to uncertainty. Evolutionarily speaking, the more information we have at our disposal, the safer we feel, especially when it’s information about something that poses a threat to our wellbeing.

“We’re wired to worry,” says Margaret Cochran, a psychotherapist based in San Jose, California. “It’s a survival mechanism; our brains have not evolved much over the last 10,000 years, and we still need to remember where the tiger is more than we need to remember where the blueberries are.” >>>

 

The American Abyss

America will not survive the big lie just because a liar is separated from power. It will need a thoughtful repluralization of media and a commitment to facts as a public good. The racism structured into every aspect of the coup attempt is a call to heed our own history. Serious attention to the past helps us to see risks but also suggests future possibility. We cannot be a democratic republic if we tell lies about race, big or small. Democracy is not about minimizing the vote nor ignoring it, neither a matter of gaming nor of breaking a system, but of accepting the equality of others, heeding their voices and counting their votes. In this sense, the responsibility for Trump’s push to overturn an election must be shared by a very large number of Republican members of Congress. Rather than contradict Trump from the beginning, they allowed his electoral fiction to flourish. They had different reasons for doing so. One group of Republicans is concerned above all with gaming the system to maintain power, taking full advantage of constitutional obscurities, gerrymandering and dark money to win elections with a minority of motivated voters. They have no interest in the collapse of the peculiar form of representation that allows their minority party disproportionate control of government. The most important among them, Mitch McConnell, indulged Trump’s lie while making no comment on its consequences. >>>

De rechtsstaat verdwijnt … waar data verschijnt

De Tweede Kamer heeft onopgemerkt een nieuwe datawet goedgekeurd, de Wet Gegevensverwerking door Samenwerkingsverbanden. “Dat de Tweede Kamer deze vergaande wet -vol data- en uitvoeringsrisico’s- aanvaardt op de dag dat ze haar bevindingen over de kinderopvangtoeslagenaffaire presenteert, is zorgelijk”, schreef D66-parlementariër Kees Verhoeven op Twitter.

Het is zorgelijk dat de nieuwe wet de overheid de vrije hand geeft: ze mag alle gegevens uit publieke en private bronnen aan elkaar koppelen. Eigenlijk moet een wet het specifieke doel noemen waartoe ze bevoegdheden aan overheden verleent, maar van zo’n doelbinding is hier nauwelijks sprake.

De Raad van State was eerder dan ook uitermate negatief over het wetsvoorstel. De wet belooft weliswaar dat aan de toepassing later grenzen worden gesteld, in lagere wetgeving, maar dat gaat dan buiten het parlement om en druist daarmee in tegen de Grondwet. De Raad van State had bovendien geadviseerd de boel op te knippen en een aparte wet te maken voor ieder samenwerkingsverband, zodat controle erop mogelijk is. Dat is er niet.

Susan Strange

Is het toeval dat de Brexit, Boris Johnson en Donald T. opkwamen in die landen die nou net de grootste financiële sector van de wereld hebben? Er is een directe link tussen over-afhankelijkheid van een financiële sector en ongelijkheid. Een grote financiële sector parasiteert op de samenleving, drukt de lonen omhoog aan de top en minimaliseert de inkomens aan de onderkant, waardoor het de sociale segregatie vergroot. Dat resulteert alles bij elkaar in een grotere ongelijkheid.

Op 5 november 2008 komt Queen Elizabeth in een crèmekleurig mantelpakje een nieuw gebouw van de prestigieuze Londen School of Economics –LSE- openen. Het lijkt een dag als alle andere voor de koningin en toch is de situatie anders dan normaal. Er zit haar namelijk iets dwars. ‘Waarom heeft niemand dit aan zien komen?’ is haar simpele maar vileine vraag. Een kleine twee maanden eerder was de wereldwijde financiële crisis ingeleid door de klap waarmee de Amerikaanse bank Lehman Brothers omviel; in Londen razen de economische schokgolven door de nabijgelegen City, het glimmende financiële centrum van Europa.

De koningin richt haar vraag tot de vele gerenommeerde economen die de universiteit rijk is. Pas acht maanden later komt de vakgroep in een korte brief met een antwoord: ‘Majesteit, het missen van de precieze timing, de omvang en de ernst van de crisis … was in essentie een falen van het collectieve inbeeldingsvermogen van veel slimme mensen – zowel in dit land als internationaal – om de risico’s van het systeem in zijn geheel te begrijpen.’

Een collectief falen dus. Toch was het niet zo dat er geen ander geluid voorhanden was. Sterker nog, je hoefde er letterlijk slechts enkele trappen voor af te dalen. Als de economenvakgroep bij LSE die moeite genomen had, dan had de pijnlijke confrontatie met de koningin misschien wel nooit plaatsgevonden. >>>

Charismatische leiders houden vooral van zichzelf

De tragiek en het dilemma van de charismatische leider is: het volk heft hem op het schild, maar vanaf dat moment gaat de leider zelf in zijn genie geloven, en ziet het volk als een verlengstuk van zijn eigen noden en belangen. Het volk meent dat het een individuele -liefdes-relatie met de leider heeft – lees nog maar eens de van hartstocht en overgave overschuimende brieven van burgers aan Pim Fortuyn. Maar de leider ziet het volk als applausmachine. Er zijn maar weinig charismatische leiders die aan die ‘demonische kracht’ -Goethe- weerstand kunnen bieden.

Want wat is het tegenovergestelde van charismatisch leiderschap? Dat is het zoeken naar consensus. Het erkennen dat politiek niet alles is en dat de eigen identiteit daar nooit in kan opgaan. Dat de leider niet van je houdt. Want in de politiek gaat het immers niet om liefde, maar om alledaags doormodderen. En wel binnen de grenzen van de democratische rechtsstaat, waar vrijheid en gelijkheid pas echt door worden beschermd. En de broederschap? Die vind je gewoon onder je eigen familie, vrienden en buren. Dat is al moeilijk genoeg. >>>

Zat de vrouw altijd thuis?

Dit najaar kende de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen haar de De la Courtprijs toe, die bestaat uit een medaille, oorkonde en €7.500,=. Daarmee bekroonde de Akademie het oeuvre dat Everard de afgelopen veertig jaar zelfstandig heeft opgebouwd. In boeken, lezingen en wetenschappelijke publicaties bracht zij de maatschappelijke bijdrage van vrouwen voor het voetlicht, en liet zien hoe pluriform die was – waarbij ze steeds keek naar de Nederlandse situatie van eind achttiende tot halverwege de twintigste eeuw.

Pas in de loop van dat onderzoek werd het Everard duidelijk hoezeer historici vrouwen „hadden ingemetseld”. Dat hangt samen met een ideaal dat vanaf 1800 ook in Nederland werd verbreid. In 1866 vatte dichter-dominee Ten Cate dit huiselijkheidsideaal bondig samen als ‘hem de wereld, haar het huis’. Maar toen deze leuze vanaf halverwege de twintigste eeuw óók de lens werd waardoor veel historici naar de geschiedenis keken, leidde dat tot blikvernauwing, aldus Everard. Vrouwen, die schijnbaar toch maar hadden thuisgezeten, werden zo over het hoofd gezien.

Aanvankelijk was Everard zich hier niet zo van bewust, zegt ze. Maar toen het tot haar doordrong, vond ze het „beledigend, die veronderstelling dat vrouwen zich in het verleden zomaar bij die huiselijkheidscultus zouden hebben neergelegd – zonder verzet en zonder discussie”. Haar ongeloof hierover werd daarna de rode draad in haar werk. „Ik dacht: dat zullen we nog weleens zien. En het was heel bevredigend als ik weer iets vond dat er niet mee strookte.”

Een klein, „vermakelijk” voorbeeld zijn de vaandels die vrouwen in de Patriottentijd aan zogeheten Wapengenootschappen schonken. De mannen hielden geregeld parades waarbij ze, fraai uitgedost, ook deze vaandels droegen waarvan als vanzelf werd gedacht dat ze door de donatrices thuis geborduurd waren. „Maar ze waren van zijde, en beschilderd! Zeker twee welgestelde vrouwen hebben trouwens ook kanonnen geschonken. Heeft iemand ooit aangenomen dat ze die ook zelf in elkaar hadden gezet?” >>>

Natuur of cultuur?

Na een uitgebreide zoektocht naar prikkelend doch non-deprimerend entertainment kwam ik uit bij een film over vooroordelen die raak is, zonder dat het voelt alsof je direct in de zon kijkt. Zootopia, een animatiefilm uit 2016, waarin konijntje Judy Hopps

Het is nooit eerder een konijn gelukt om binnen te komen bij het Zootropolis-politiekorps. De stampertjes om Hopps heen geven haar dan ook weinig kans van slagen. Zoals haar vader het verwoordt: ‘You ever wonder how your mom and me got to be so darn happy? We gave up on our dreams and we settled. We settled hárd. It’s okay to dream. Just don’t dream too big.’

Maar Hopps zet door en doorloopt de academie met succes. Daarna moet ze twee keer zo hard werken als haar collega’s om serieus genomen te worden als agent. Van haar baas, een buffel met de stem van Idris Elba, krijgt ze steevast de rotklusjes. Link

Populisme

Populisme kun je het best definiëren als politiek die gedreven op zoek is naar een vijand. Het coronavirus is een letterlijk onzichtbare vijand. Er valt ook niet echt een schuldige aan te wijzen. Dat is voor sommige mensen zo frustrerend dat ze naar hem op zoek gaan. Ze snakken naar een schuldige.

In een cocktail met de fantasieberichten op sociale media, de clickbaits die daarin werkzaam zijn en de bubbels van verzonnen nieuws waarin mensen zich opsluiten, ontstaat een vruchtbare voedingsbodem voor complotdenken en voor politici die de vijand aanwijzen.’ PVV-stemmers zijn het meest wantrouwend. Link

Eenzaamheid, een verdieping onder het populisme

Bij de eindeloze ontledingen van de Amerikaanse verkiezingen van 2016 vroeg een onderzoeksteam duizenden stemmers tot wie ze zich zouden wenden als ze hulp nodig hadden, bijvoorbeeld als ze problemen hadden met hun financiën, of kinderopvang, of een lift naar het vliegveld nodig hadden. Trump-stemmers gaven aanzienlijk vaker dan Clinton-stemmers het antwoord dat ze geen buren of vrienden zouden vragen, maar een simpel: ‘Ik vertrouw gewoon op mezelf.’ Een ander onderzoek, gehouden tijdens de Republikeinse voorverkiezingen, wees uit dat het bij Trump-stemmers twee keer zo waarschijnlijk was dat ze zelden of nooit deelnamen aan sociale activiteiten als boekenclubs, sportteams of ouder-schoolorganisaties dan bij de stemmers op de andere kandidaten.

Soortgelijke onderzoeken zijn voor het hele Westen te vinden (Hertz verwijst ook naar een Nederlands onderzoek, waaruit zou blijken dat van de vijfduizend deelnemers die met het minste vertrouwen in de mensen om hen heen het meest geneigd zijn PVV te stemmen) en in al deze gevallen schetsen ze een beeld van mensen die afgesneden zijn van de maatschappij, zoals eenzame mensen zich afgesneden zullen voelen van hun vrienden of familie. Het is eenzaam om je economisch onveilig te voelen, schrijft Hertz, om het idee te hebben dat de politiek niet over jouw belangen gaat, om je baan in de industrie niet alleen naar beneden te zien vallen op de maatschappelijke ladder, maar überhaupt helemaal van die ladder te zien verdwijnen.

Wie als burger eenzaam in de maatschappij staat, schrijft Hertz, is gevoeliger voor xenofobie, voor wij-zij-denken, voor complottheorieën, want hij of zij ziet de maatschappij als een vijandiger iets. Eenzaamheid ligt op die manier een verdieping onder het populisme, als een bron waarvan populistische leiders heel goed begrijpen hoe krachtig die is als je eruit tapt. Waar Hillary Clintons boodschap op de toekomst was gericht, met allerlei plannen en voorstellen voor transitie, was Trumps boodschap een stuk therapeutischer. Of het daadwerkelijk zo was of niet (niet, waarschijnlijk) is het Trumps prestatie dat hij de eenzame arbeiders het gevoel gaf dat hij hen zag, en dat hun lot hem iets kon schelen. Wat hij zei, in feite, was een variant van Bill Clintons succesvolle zin ‘I feel your pain’.

Hertz trekt er een positieve les uit: heropen bibliotheken, investeer in buurtcentra en lokale sportclubs, richt kantoren anders in, geef werknemers meer rechten. Pak de eenzaamheid aan en je pakt het populisme aan. Link

Vergeet onze schulden

Het moet frustrerend zijn om het economische nieuws te volgen als je naar de wereld kijkt zoals Stephanie Kelton dat doet. Je leest interviews met schatkistbewaarders die metaforen gebruiken als ‘de broekriem aanhalen’ of ‘het huishoudboekje op orde krijgen’. Je bladert door financiële dagbladen vol zorgwekkende analyses over de oplopende staatsschuld. Je hoort de president roepen dat hij zal zorgen voor een exportoverschot, omdat handel voor hem een wedstrijdje is. Je kijkt naar verkiezingsdebatten waarbij politici na elk ambitieus beleidsvoorstel onmiddellijk de vraag krijgen ‘En hoe gaan we dat betalen?’, waarop maar al te vaak een antwoord volgt in de trant van ‘belasting heffen op dit en bezuinigen op dat’. Op zulke momenten heeft Kelton de neiging om naar de tv te schreeuwen: ‘Zo werkt het niet!’

Stephanie Kelton is een 51-jarige econoom uit de Verenigde Staten. Jarenlang werkte ze aan de Universiteit van Kansas en bij het Levy Economics Institute, waar ze in aanraking kwam met de onorthodoxe ideeën van Warren Mosler. Deze hedgefundmanager heeft een compleet andere kijk op het geldsysteem en werkte dat samen met gelijkgestemde economen uit tot de Modern Monetary Theory, kortweg MMT. Kelton ontpopte zich tot een van de invloedrijkste voorvechters van deze theorie. De Democratische Partij schoof haar eind 2014 naar voren als hoofdeconoom voor de begrotingscommissie van de Senaat en toen Bernie Sanders een gooi deed naar het presidentschap adviseerde Kelton hem bij macro-economische vraagstukken. Afgelopen zomer verscheen haar boek The Deficit Myth, waarin ze het brede publiek laat kennismaken met het MMT-gedachtegoed en eens en voor altijd wil afrekenen met alle schadelijke misverstanden rondom geld en schuld. Link

Mevrouw de Jager

„Gaaf hoor, deze vondst”, zegt Pamela L. Geller. „Maar dat die standaardarbeidsverdeling een verzinsel is dat teruggaat op de achttiende eeuw wisten we dertig jaar geleden ook al.” Antropoloog Geller, verbonden aan de Universiteit van Miami, publiceerde er in 2017 een lijvig boek over: The Bioarchaeology of Socio-Sexual Lives. „Het wetenschappelijke denken tijdens de Verlichting ging steeds sterker de nadruk leggen op de huiselijkheid van vrouwen. Ik denk weleens dat de uitvinding van het concept ‘zoogdier’ door de bioloog Lineaus in de achttiende eeuw ook een belangrijke factor was. Ineens was toen het zogen van kinderen een soort kerneigenschap van vrouwen geworden.”

In de patriarchale culturen van de Middeleeuwen en eerder bestonden ook allerlei vooroordelen tegen vrouwen, maar „in het rommelige en moeilijke leven van alledag gingen vrouwen natuurlijk wel gewoon buitenshuis werken, overleven stond voorop”, zegt Geller over een videoverbinding vanuit Miami. Er is geen biologische vanzelfsprekendheid, de arbeidsverdeling is bovenal cultureel bepaald. „Natuurlijk is het een biologisch feit dat alleen vrouwen zwanger kunnen worden, maar hoe vervolgens de zorg voor de kinderen wordt vormgegeven is een cultureel feit. Dat gebeurt in werkelijkheid op allerlei verschillende manieren. En trouwens: het is ook echt een fout om te denken dat iedere vrouw zwanger wordt.”

Graven van echte krijgers

In haar boek beschrijft Geller haar eigen analyse van negentiende-eeuwse indiaanse botten. Uit drie graven van echte krijgers kwamen schedels van vrouwen – iets wat in de negentiende eeuw helemaal niet werd opgemerkt. „Voor Samuel G. Morton [1799-1851, de arts die de indiaanse bottencollectie ooit samenstelde] zou het moeilijk, zo niet onmogelijk, zijn geweest om dit soort gendervariatie te begrijpen, omdat daar in zijn tijd helemaal geen plaats voor was”, schrijft ze. De maatschappelijke genderverhoudingen en arbeidsverdeling waren zo vanzelfsprekend dat afwijkingen niet eens werden opgemerkt. Link

1% Of farms operate 70% of world’s farmland

One per cent of the world’s farms operate 70% of crop fields, ranches and orchards, according to a report that highlights the impact of land inequality on the climate and nature crises. Since the 1980s, researchers found control over the land has become far more concentrated both directly through ownership and indirectly through contract farming, which results in more destructive monocultures and fewer carefully tended smallholdings. Taking the rising value of property and the growth of landless populations into account for the first time, the report calculates land inequality is 41% higher than previously believed.

The authors said the trend was driven by short-term financial instruments, which increasingly shape the global environment and human health. “In the past, these instruments were only of concern to the markets. They didn’t affect us individually. But now they touch every aspect of our lives because they are linked to the environmental crisis and the pandemic,” said Ward Anseeuw, senior technical specialist at the International Land Coalition, which led the research along with a group of partners including Oxfam and the World Inequality Lab. The study published on Tuesday, is based on 17 new research papers as well as analysis of existing data and literature. It says previous calculations of land inequality were based exclusively on ownership and the size of individual farms. On this basis, land inequality narrowed until the 1980s, after which it became wider. Link

Scroll to Top