Het revolutietijdvak als kennisdepot

De tijd van de grote revoluties die werkelijk sociaal-politieke transformaties veroorzaakten lijkt ver achter ons te liggen. De Russische (1917) en Chinese (1949) revoluties resoneren ideologisch nauwelijks. Wat een verschil met de Atlantische revoluties van de late achttiende eeuw – met name de Amerikaanse en de Franse. Die spelen nog steeds een hoofdrol in het grand narrative over het ontstaan van de ‘moderne’ wereld, een verhaal dat het Westen nog steeds graag aan zichzelf – en anderen – vertelt. Hun boodschap voelt vertrouwd aan: vrijheid en gelijkheid voor de wet, representatieve democratie, de scheiding van Kerk en Staat, stemrecht, recht op een eerlijk rechtsproces, de vrijheid van meningsuiting.

Natuurlijk zijn de idealen van de Atlantische revoluties door de tijd als hopeloos naïef afgeserveerd of overenthousiast de hemel in geprezen. Maar zeker sinds de jaren negentig van de vorige eeuw is het revolutietijdvak voorgesteld als een traptrede op weg naar de liberale democratie – natuurlijk hadden de revoluties gebreken, waren er tal van obstakels, maar de algemene trend was opwaarts.

Maar het heden correspondeert niet meer met die versie van de loop van de geschiedenis. Onze tijd is er een van steeds scherpere maatschappelijke verdeeldheid en polarisatie; autoritaire leiders en regimes die elementaire instellingen van de rechtsstaat afbreken hebben de wind mee. De gezaghebbende ngo Freedom House constateert in haar laatste rapport dat 2019 het veertiende achtereenvolgende jaar is waarin het verder achteruit gaat met de wereldwijde staat van burgerlijke en politieke rechten. Link

Scroll to Top